اثرى نگذارد و اين آيت دليل است بر آنكه افعال ايشان هيچ بموقع قبول نبود از آنجا كه شرايط قبول آن را حاصل نبود از اسلام و قربت و جز آن پس معلوم شد كه مراد نفى قبول است نه احباط كه معتزله اثبات ميكنند . اهل لغت گفتند كه : « هبا » غبارى باشد از رقيقى بمنزلت شعاع كه قبض نتوان كرد [ أَصْحابُ الْجَنَّةِ ] خداوندان بهشت در آن روز بهترند بجاى قرار گرفتن و جاى قيلوله كردن يعنى جايگاه اهل بهشت و خوابگاه ايشان از اهل دوزخ بهتر است و اين بر سبيل تهكّم گفت و براى آن « مقيل » گفت كه : در خبر آمده است كه : لا ينتصف النّهار يوم القيامة حتّى يقيل أهل الجنّة فى الجنّة و أهل النّار فى النّار ؛ روز قيامت بنيمهء روز نرسد تا اهل بهشت در بهشت « 1 » قيلوله نكنند و اهل دوزخ در دوزخ . و مراد به « قيلوله » گفتند كه : خواب نيست از آنكه در بهشت و دوزخ خواب نباشد مراد وصول و استقرار است . عبد الله عبّاس گفت : براى آنكه خداى تعالى بنيمهء روز از حساب خلقان بپردازد يعنى بيش از آن وقت نرود كه از بامداد تا نماز پيشين [ وَ يَوْمَ تَشَقَّقُ السَّماءُ بِالْغَمامِ ] ياد كن آن روز را كه آسمان با ابر شكافته شود يعنى آسمان بشكافد و از بالاى آن ابر پديد آيد و فرو آرند فريشتگان را فرو آوردنى و در دست ايشان صحايف اعمال بندگان باشد [ الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمنِ ] پادشاهى بر حقّ و حقيقت آن روز خداى بخشاينده راست و باشد آن روز بر كافران روزى سخت و دشوار . [ وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ ] و روزى كه ظالم ستمكار دست خود بدندان گزد و انگشت خود ميخايد « 2 » از حسرت و پشيمانى و گويد : اى كاشكى من با رسول خداى راهى گرفته بودمى و كاشكى بر راه رسول بودمى انگشت و دست بدندان گرفتن كنايت از خشم باشد . مفسّران گفتند : كه آيت در شأن عقبة بن ابى معيط « 3 » و أبىّ بن خلف آمد

--> ( 1 ) - در بعضى نسخ : « تا اهل بهشت قيلوله نكنند الّا در بهشت » . ( 2 ) - در بعضى نسخ « ميجايد » ( بجيم موحّدهء تحتانى ) و در برهان قاطع آمده : « خائيدن بر وزن سائيدن بمعنى بدندان نرم كردن و جاويدن باشد و خائيده بر وزن و معنى جاويده و بدندان نرم شده باشد » . ( 3 ) - در كتب سير و تواريخ آورده‌اند كه « عقبة بن ابى معيط ابان بن ذكوان بن أميّة بن عبد شمس من مقدّمى قريش فى الجاهليّة كان شديد الاذى للمسلمين عند ظهور دعوة الاسلام ؛ أسر يوم بدر و قتلوه ثمّ صلبوه و هو اوّل مصلوب فى الاسلام » .